X
تبلیغات
تلاوت نور
ألا بذکرالله تطمئن القلوب

إله : از مادّه ی «وَلَهَ» به معنای دوست داشتن و هرچیزی که قابلیت

پرستش داشته باشد.


در زمان جاهلیّت به بت ها نیز«إله» می گفتند، پیامبر آمد و دید که

اگر به ذات خداوند «إله» بگوید اشتباه خواهد شد، به همین خاطر به

اول کلمه «إله» ، «أل» اضافه کرد و شد «ألإله» در اثر کثرت

استعمال و سهولت در تلفّظ «الف إله» حذف شد و لفظ جلاله ی «الله»

تشکیل یافت!

+ نوشته شده در  چهارشنبه 31 خرداد1391ساعت 17:53  توسط احسان علیزاده  | 

 

تعریف تجوید:

تجوید از حیث لغت به معنی << تحسین، نیکو ساختن و آراستن>> می باشد و در اصطلاح قرائت به تعاریف ذیل می توانیم اشاره کنیم:

۱- تلاوت قرآن به گونه ای که حق هر حرفی از نظر مخرج ، صفات و احکام آن رعایت گردد.

۲- شناختن قواعد و ضوابطی که رعایت آنها موجب درستی و زیبایی در اداء کلمات به هنگام تلاوت قرآن کریم میشود.

۳- تلفظ حرف از مخرجش همراه با اعطای حق و مستحق آن حرف.

حق حرف : عبارت است از حالاتی   که حرف به تنهایی و جدای از ترکیب و با حروف دیگر در کلمه دارا میباشد، مانند: استعلاء، استفال، رخوت، قلقله، غنه و. . .  .

مستحق حرف: عبارت است از آن حالاتی که حرف از ترکیب با حروف دیگر و همچنین با توجه به حرکات مختلف به خود می گیرد، مانند تفخیم، ترقیق ، ادغام، اقلاب ، اخفاءو . . .

با توجه به این تعاریف( که قوام قرائت قرآن کریم به آنها بستگی دارد) روشن میشود که تجوید عملاٌ متوقف بر جند امر است.

الف) شناخت مخارج حروف .

ب) شناخت صفات حروف.

ج) شناخت احکامی که از رهگذر ترکیب حروف با یکدیگر به دست می آید.

د) تمرین و ممارست زیاد که در نتیجه ، موارد فوق به هنگام تلاوت قرآن کریم رعایت گردد.

 پس از بیان این توضیحات ذکر این مطلب ضروری است که اولین نکته ای که در علم تجوید به آن توجه کافی شده است مبحث مخارج حروف می باشد که در سطح یک در رابطه با اهمیت آن توضیحات کافی داده شده است.

اسامی دندان ها:

در اینجا لازم است قبل از ورود به این مبحث به اسامی دندان ها که در شناخت مخارج حروف نقش عمده ای دارند اشاره ای داشته باشیم ، هر انسان به طور طبیعی دارای ۳۲ دندان است که ۱۶ عدد آن در آرواره ی بالا و ۱۶تای دیگر در آرواره ی پایین قرار دارند ، این دندان ها را می توان به ۶ گروه تقسیم کرد:

۱- دندانهای ثنایا: این دندان ها « چهار عدد » هستند که در وسط وجلوی آرواره ها ( مقابل بینی) قرار دارندو طبیعتاٌ دو عدد در آرواره ی بالا و دو عدد در آرواره ی پایین واقع شده اند.

۲- دندان های رباعیات : این دندان ها نیز « چهار عدد » می باشند که دو تای آنها در آرواره ی بالا و دوتای دیگر در آرواره پایین و در طرفین دندان های ثنایا قرار دارند ، در فارسی به مجموعه دندان های ثنایا و رباعیات دندان های «پیش» گفته می شود.

۳-دندان های انیاب: این دندان ها نیز «چهار عدد» می باشد که دوتای آن در آرواره بالا و دو تای دیگر در آرواره پایین و در طرفین دندان های طواحن قرار دارند، چون معمولاٌ این دندان ها در سنین بالای ۱۶ سال رشد می کنند در فارسی به آن ها « دندان های عقل» گفته می شود.

۴-دندان های ضواحک: این دندان ها نیز همانند دندان های قبلی « چهار عدد»می باشند که در هر آرواره دو عدد و در طرفین انیاب قرار دارند( به جهت ظاهر شدن آن ها در موقع خندیدن، به این نام خوانده شده اند در فارسی این دندانها به «آسیای کوچک» معروف می باشند.

۵- دندان های طواحن:این دندان ها « دوازده عدد» می باشندکه شش تای آن در آرواره بالا و شش تای دیگر پایین قرار دارند و سه به سه در دندان های ضواحک قرار گرفته اند، در فارسی به این دندانها « آسیای بزرگ» می گویند.

۶- دندانهای نواجذ: این دندانها « چهار عدد» می باشند که دو تای آن در آرواره بالا، و دو تای دیگر در آرواره پایین و در طرفین دندان های طواحن قرار دارند ، چون معمولاً این دندانها در سنین بالای ۱۶ سال رشد می کنند در فارسی به آن ها : دندانهای عقل» گفته می شود.

ذکر این نکته ضروری است که به سه قسم آخر این این دندان ها به جهت دندانه دار بودن سطح فوقانیشان « اضراس» گفته می شود.به طور خلاصه می توان کل دندان ها و اسامی آنها را در شعری که ملا مختار اصفهانی سروده است جستوجو کرد.

زیر و بالا چهار دندان را ثنایا دان ز پیش                              چهار طرفینش رباعیات و بعدش چهار نیش

ده ز اضراس است از هر سو ضواحک                                شش طواحن گر نواجذباشدآن را هم دو دان 

مخارج حروف:

این مبحث در تلاوت قرآن کریم از اهمیت خاصی برخوردار است و باید از ابتدای یادگیری به آن توجه کافی صورت گیرد به همین جهت در « سطح یک» سعی شد توضیحات کافی در رابطه با ده حرفی که مخرجشان بیان شد ارائه گردد که در اینجا لازم میبینیم به عزیزانی که «سطح یک» کتاب را مطالعه نکرده اند تأکید کنیم که ابتدا به مطالب آن عنایت کافی داشته باشند سپس به « سطح دو » اهتمام ورزید.

حروف الفبای عربی به قولی ۲۸ حرف و به قولی دیگر ۲۹ حرف میباشند ، به این معنی که اگر الف را که همیشه ساکن و ماقبل مفتوح است جزو حروف بشماریم ۲۹ حرف و اگر آن را جزو حروف به حساب نیاوریم ۲۸ حرف می باشند ، لازم به ذکر است که اختلاف بر سر مدّی است که جای مشخصی در دستگاه تکلم ندارد و از فضای دهان تلفظ می شود .

 به طور کلی الف بر دو نوع است:

۱-  الف ساکنه یا الف مدی ، مانند : مَالِکِ - حسابا

۲- الف متحرک که به « همزه» معروف استو قبول حرکت می کند، مانند: ءامن- الّا- فإنّ

اینک به تعریف و شرح  این مبحث می پردازیم.

مخرج در لغت یعنی « محل خروج»و در اصطلاح تجوید ، عبارت از « محل تلفظ حرف»

تعداد مخارجی که حروف از آنجا ادا می شوند در بین اساتید علم تجوید به اختلاف ذکر شده است، در این جا به قولی که تعداد مخارج حروف ۱۶ عدد ذکر می کند می پردازیم . این مخارج ۱۶ گانه در چهار موضع از دستگاه تکلم محدود می شوند و در هر موضع نیز حداقل دو مخرج برای حروف وجود دارد که آن مواضع به ترتیب عبارتند از:

الف) موضع حلق                                             ب) موضع لهات

ج) موضع دهان                                                د) موضع شفه

الف) موضع حلق:

حلق به قسمتی از دستگاه تکلم گویند که از پایین به حنجره و از بالا به لهات ( زبان کوچک) محدود می شود، ( لهات جزو حلق نمی باشد) . موضع حلق دارای سه مخرج است و از هر مخرج دو حرف تلفظ می شود که آن دو حرف نیز خیلی نزدیک به هم قرار دارند.

مخرج اول:که به آن « اقصی الحلق» گویند( دورترین قسمت حلق به دهان) محل تلفظ دو حرف « همزه و هاء » میباشد ، مخرج همزه دقیقاً در آخر حلق ( کمی بالاتر از تارهی صوتی) قرار دارد و به هنگام تلفظ این حرف تارهای صوتی کاملاً روی هم قرار گرفته و مسیر عبور هوا را در حنجره می گیرند ، به همین جهت به هنگام سکون ، صوت در این حرف کاملاً قطع می شود و در نتیجه خیلی تیز و و با شدت ادا می گردد .  وقتی همزه در کنار الف مدی قرار گرفته باشد بیشتر باید مورد توجه قرار گیرد که همانند الف مدی به نرمی تلفظ نشود . مثال:

ائتونی- یأت- یأمر - ءابائناالأولین- فاذا جاء أمرنا - انشانا -بلقاءالأخره-ءاخرین-ارسلنا- ءاتینا .

مخرج  هاء نیز اول حلق است با این تفاوت که نسبت به همزه مقدار کمی به طرف وسط حلق متمایل می شود و به هنگام تلفظ آن ، تارهای صوتی بدون این که روی هم قرار گیرند به ه م نزدیک شده ، مسیر عبور هوا را تنگ می کنند ، در نتیجه به صورت خفی و پنهان ادا می گردد. مثال :

اهدنا - یستهزئُ - یهدیهم - یهتدون - ینهاکم - فهیَ - للهِ - یزدهم- یلههم .

مخرج دوم: (( وسط الحلق )) است که محل تلفظ دو حرف (( عین و حاء )) می باشد، حرف عین به صورت نرم و بدون گرفتگی ادا می شود ، یا می توان به این صورت بیان کرد که عملاً صوت به دیواره حلق کشیده می شودو نیز به هنگام تلفظ حرف عین مجرای آن تنگ می شود ولی نه به اندازه ای که قطع صوت را به همراه داشته باشد . مثال:

یعرفون - أعجلک - نعمتی - تعلمون - نعبد .

 مخرج حرف «حاء» نیز همان وسط حلق است ولی نسبت به حرف عین مقداری به طرف اول حلق متمایل می شود، به هنگام تلفظ این حرف ، گرفتگی خاصی در حنجره به وجود می آید و مشخصه ای که باید به آن توجه داشت، عدم پذیرش حرکت به هنگام سکون است . مثال:

إحداهما - محیای - أیحسب - یحاسبکم - رحیم .

مخرج سوم: «ادنی الحلق » است که به جهت نزدیکتر بودن این محل به دهان به این نام مشهور است ، این مخرج محل تلفظ دو حرف « غین و خاء » می باشد حرف غین با غلظت و نرمی خاصی تلفظ می شود ، محل تلفظ آن همان جایی است که آب را در گلو غرغره می کنیم و مشخصه بارز آن ، کشش صوت به هنگام سکون می باشد. مثال:

أغفلنا - غیرالمغضوب - لغواً - غلبت - غائبین - یبغون .

 ب)موضع لهات:

لهات عبارت است از «تکه گوشتی مخروطی شکل » بین حلق و دهان که می توان گفت آن دو را از یکدیگر جدا نموده و در انتهای سقف دهان قرار گرفته است ، از این موضع دو حرف « قاف و کاف » تلفظ می شوند.

مخرج اول : اولین حرف که ازاین مخرج تلفظ می شود« حرف قاف » است، طریقه تلفظ آن به این صورت است که ریشه زبان در نتیجه برخورد به لهات ( که یک لحظه قطع صوت را به همراه دارد) با شدت برداشته شده و صدای شدیدی ایجاد می شود و به جهت متمایل شدن زبان به طرف بالا ، درشت و پر حجم تلفظ می شود ، با توجه به این توضیحات ، فرق های عمده ای بین تلفظ لین حرف در زبان فارسی با عربی به ویژه به هنگام تلاوت قرآن کریم وجود دارد که عبارتند از :

۱- در فارسی تلفظ این حرف مقداری به طرف حرف غین متمایل می شود.

۲- شدت این حرف در فارسی نسبتاً کمتر می باشد.

۳- در فارسی درصد درشتی و پرحجمی این حرف کمتر است.

مثال:

رزقناهم - تقولون - ثقلت - یفقهون - قال زهوقا - قلیل - خلق - صادقین - قیام - قلوبهم - قائمه.

مخرج دوم: مخرج دوم لهات « حرف کاف » می باشد که با حرف قاف هم مخرج است ، با این تفاوت که اولاً مخرج حرف کاف مقداری به دهان نزدیکتر است ،ثانیاً در حرف کاف قسمت بیشتری از ریشه زبان به لهات برخورد می کند، ثالثاً مخرج حرف کاف به صورتی کند و آهسته از روی هم برداشته می شود و نیز در این هنگام دامنه و دنباله صدا شنیده نمی شود . اما تفاوت هایی که از نظر تلفظ با زبان فارسی آن وجود دارد:

۱- در فارسی قسمت بیشتری از زبان به لهات برخورد می کند ، در نتیجه در مخرجش پخش شده و ظرافت زبان عربی را به همراه ندارد.

۲- این حرف همانند بقیه حروف در زبان فارسی نسبتاً درشت و پرحجم تلفظ می شود ولی در زبان عربی رقیق و کم حجم ادا می گردد.

مثال:

کرمنا - مکانتهم - تکذبان - تکفرون - ترکنا - یکتبون - وکیلا - کان .

در درس گذشته با مخرج ۸ حرف که از دو موضع حلق و لهات تلفظ می شدند آشنا شدید و اما در این درس با موضع دهان که وسیع ترین مواضع دستگاه تکلم می باشد آشنا می شوید.

ج) موضع دهان:

همانطور که اشاره شد این موضع در بین مواضع دستگاه تکلم وسیعترین آنها می باشد به این معنی که دقیقاً « نصف حروف الفبای زبان عربی » از این موضع تلفظ می شوند و شامل « زبان ، دندان، کام و لثه ها» است ، موضع دهان شامل « هشت مخرج » می باشد که عبارتند از :

۱- شجر : شجر به معنی « فراخی » است که در این جا « گشادی دهان » را گویند ، از این محل سه حرف « جیم، شین ، و یاء غیر مدی » تلفظ می شوند که عملاً در نتیجه برخورد وسط زبان با قسمت مقابلش در کام ادا می شوند،

به هنگام تلفظ حرف جیم زبان کاملاً با کام برخورد می کند و به همین جهت قطع صوت را به  همراه دارد به ویژه به هنگام سکون،در تلفظ حرف جیم در فارسی ، قسمت بیشتری از زبان با قسمت مقابلش ( کام) برخورد می کند که عملاً از ظرافت کمتری نسبت به زبان عربی برخوردار است .

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه 31 خرداد1391ساعت 20:37  توسط احسان علیزاده  | 

خواندن قرآن کریم با رعایت نکات و قواعدی که صوت و لحن نیز از آن مستثنی نمی باشد از مسائلی است که بزرگان دین روی آن تأکید زیادی نموده اند ، متأسفانه خیلی از افراد جامعه ما قرآن کریم راحداقل با همان لحن فارسی و معمولی نیز نمی توانند بخوانند، در این مختصر به جهت آشنایی بیشتر در رابطه با وظیفه یک فرد مسلمان نسبت به این کتاب الهی به برخی از آیات قرآن کریم و نیز فرمایشات بزرگان دین اشاره می کنیم .

۱- قال رسول الله (ص): ما مؤمن ذکرا أو أنثی ، حرا أو مملو کا الا ولله علیه حق واجب أن یتعلم من القرءان .

هیچ زن و مرد مؤمنی نیست ، چه آزاده و چه برده ، مگر اینکه خداوند بر او حق واجبی دارد که باید ( به اندازه توانش ) قرآن را بیاموزد.

۲- فاقرء و اما تیسر من القرءان ، از قرآن هرچه مقدار که برایتان میسر است بخوانید .

۳- و رتلل القرءان ترتیلا .    قرآن را با ترتیل، یعنی منظم ،شمرده شمرده ، روان و شیوا بخوان ودر معانی آیات اندیشه کن.

۴- در رابطه با معنای (( ترتیل )) در آیه ی مذکور از حضرت علی (ع) سؤال شد که ترتیل چیست؟ فرمودند:

(( الترتیل هو تجوید الحروف و معرفة الوقوف)) ترتیل، تجوید و خوب ادا کردن حروف و شناخت محلهای وقف می باشد.

۵-قال رسول الله (ص):

اقرؤ القرءان بألحان العرب و أصواتها .

قرآن کریم را با لحن، صوت و آوای عرب تلاوت کنید.

۶- امام ششم از رسول اکرم نقل می کند که ایشان فرمودند : برای هر چیز زیور و زینتی است و زیور قرآن صوت نیکوست.

حال با توجه به این آیات ، رواییات و احادیث به این نتیجه می رسیم که یک مسلمان باید حداقل به روانخوانی قرآن کریم مسلط باشد ، اضافه بر این هرکس به فراخور حال خویش بر رعایت موارد ذیل که از آیات و احادیث فوق استفاده می شود باید همت گمارد:

الف) خواندن آیاتی از قرآن کریم به طور مرتب و منظم.

ب) خواندن قرآن کریم با توجه به معنای ترتیل.

ج) قرائت قرآن کریم با رعایت لحن عربی.

د) قرائت قرآن کریم با صوت زیبا.

ه) تدبر و تأمل کردن در معنای قرآن کریم.

و) عمل کردن به احکام نورانی قرآن کریم.

صوت به معنی (( آواز ، بانگ و صدایی که از اشیاء مختلف به گوش هر شنوده ای می رسد)) ، صوتی که در قرائت قرآن کریم مطرح است صرفاً صدای قاری می باشد با ویژگی ها و خصوصیاتی که اشاره خواهیم کرد ، جدای از لحن ها و آهنگهایی که در قالب صوت قرار می گیرد.

صوت در نتیجه ی ارتعاش تارهای صوتی که در حنجره قرار دارند به وجود می آید، متأسفانه بعضی از افراد که در ابتدای یادگیری قرائت قرآن کریم ( به معنای اخص آن) هستند به این نکته اشاره می کنند که صدا نداریم و یا از صدای خوبی برخوردار نیستیم که این مطلب صحیح نیست ، اکر این افراد به استعدادهای صوتی خود پی ببرند و نیز به استفادهء درست از صدا در این مقوله توجه داشته باشند ، هیچ وقت این ذهنیت در آنها به وجود نمی آید، در این که جنس صداها با هم متفاوت است شکی نیست ، به این معنی که صدای هر فردی با فرد دیگر تفاوت دارد و این تفاوت را می توان از صحبت کردن عادی افراد نیز تشخیص داد.

در این جا لازم است به برخی از خصوصیات یک صدای خوب به اختصار اشاره ای داشته باشیم:

۱- لطافت و زیبایی صدا

۲- صاف بودن صدا

۳- قوت و حجم صدا

۴- انعطاف و تحریرپذیری صدا

۵- ارتفاع صدا

۶- طنین و یا زنگ صدا

۷- دارا بودن طبقه صوتی در صدا

اگر بخواهیم صداها را در رابطه با این خصوصیات دسته بندی کنیم می توان به سه دسته تقسیم کرد که عبارتند از:

۱- صداهایی که در حد اعلا دارای همه این ویژگی ها باشند مه این مورد درصد بسیار کمی از صداها را تشکیل می دهد.

۲-صداهایی که دارای هیچ یک از این ویژگی ها نباشند که ای قسم نیز بسیا کم است.

۳- اما قسم سوم بیشترین صداها از این نوع می باشد صداهایی هستند که در حد متوسط دارای این ویژگی ها باشند، به این معنی که برخی از این ویژگی ها را را بیشتر را کمتر دارا می باشند، هر چه این ویژگی ها در صدا کمتر وجود داشته باشد به عواملی که باعث ازدیاد آنها می شود بیشتر باید توجه نمود.

یکی از نعمت هایی که خداوند باریتعالی به برخی از انسان ها عنایت فرموده است صدای خوب است که باید در راه صحیح و مشروع از آن استفاده نمود تا در روز قیامت مورد بازخواست و سؤال واقع نگردد ، بدون شک بهترین مقوله ای که می توان از صدا به نحو احسن استفاده کرد قرائت قرآن کریم است که در آن همانند بقیه ی هنرها باید نکاتی مورد توجه قرار گیرد تا به مرور زمان صدا از ظرافت و جذابیت بیشتری برخوردار گردد.

همانطور که یک خطاط نوآموز برای نوشتن یک خط زیبا مدت زیادی باید تمرین داشته باشد و آن هم باید طبق قواعد و اصولی انجام پذیرد ، یک قاری قرآن نیز برای خوب و زیبا خواندن قرآن کریم باید طبق اصول و ضوابطی تمرین داشته باشد تا ویژگی هایی که بالقوه در حنجره و صدای او وجود دارد به حالت بالفعل تبدیل شود ، تا بتواند قرآن کریم را آنگونه که شایسته ی کلام الهی می باشد به زیباترین و جذابترین وجه ممکن قرائت نماید .

ویژگی هایی که برای یک صدای خوب شمردیم وقتی محفوظ می ماند و نیز بر ظرافت ، زیبایی و قوت آن افزوده می شود که نکات ذیل مورد توجه قرار گیرد:

۱- مواظبت از صدا

۲-شناخت اصولی از استعدادهای صدا

۳- تمرین مرتب و مستمر

در رابطه با هریک از این موارد به اختصار توضیحاتی ارائه می گردد.

۱- مواظبت از صدا:

در رابطه با این مورد نکاتی باید مورد توجه قرار گیرند که عبارتند از:

الف) عدم استفاده و یا استفاده کمتر از غذاها و بطور کلی خوراکیهایی که برای حنجره ضرر دارند، مانند : ادویه جات، ترشیجات، شیرینی جات، نوشیدنیهای خیلی خنک و نیز داغ، انگور، خربزه، غذاهای سرخ شده ، غذاهای خیلی چربو. . .

ب) جلوگیری از سرد وگرم شدن حنجره به فاصلهء کم ، کمتر صحبت کردن، عدم استفاده از دخانیات، حتی الامکان استفاده کمتر از هوای خشک،آلوده، کثیف و. . .

ج) سرماخوردگی نیز می تواند در کوتاه مدت و دراز مدت اثرات بسیار منفی روی صدا بگذارد که باید با مراقبت های ویژه از صدا، مخصوصاً در هوای سرد جلوگیری نمود.

بعضی از این موارد به ویژه خوراکی ها برای همهء حنجره ها و صداها مضر نمیباشند، به این معنی که بعضی از آنها برای برخی از حنجره ها ضرر زیادی دارند ولی برخی دیگر مشکل آنچنانی به وجود نمی آورند، ( هرچند که در دراز مدت اثر منفی خود را می گذارند) و این وابستگی دارد به این که قاری از اول حنجره را چطور عادت داده باشد و تا حدودی به نوع حنجره نیز بستگی دارد.

۲- شناخت اصولی از استعدادهای صوتی:

 این مورد از نکات بسیار مهم که افراد مبتدی کمتر به آن توجه دارند ، به این معنی که یک قاری قبل از اینکه بخواهد از نوار قاریان برجسته مصری استفاده نماید باید به ویژگی ها و خصوصیات صوتی خود پی ببرد ، این جز با راهنمایی اساتید با تجربه میسر نمی شود ، یعنی اگر هماهنگی بین صدای فرد و صدای قاری مورد نظر که از او تقلید می شود وجود داشته باشد ، پیشرفت و بازدهی کار زیاد خواهد بود بعضی افراد مشاهده می شود که مثلاً به صدا و سبک استاد راغب مصطفی غلوش علاقه زیادی دارند و به تقلید از او می پردازند در صورتی که هیچ تناسبی بین صدای آنها و قاری مذکور وجود ندارد و به جهت عدم آگاهی از این امر هرچه تمرین می کنند حتی به موفقیت نسبی هم دست پیدا نمی کنند و در صورت عدم راهنمایی این افراد ، بعد از مدتی تمرین و قرائت  دلسرد شده و جذب کارهای هنری دیگر می شوند .

در اینجا یادآور می شویم که قاریان مبتدی در مرحله اول از یک تلاوت و آن هم از یک قاری که استاد مشخص می کند تقلید نمایید که بعد از ملکه شدن آهنگ های آن تلاوت می توانند از تلاوت های دیگر آن قاری نیز استفاده نمایند .

۳- تمرین مرتب و مستمر :

این مورد را می توان از مهمترین این نکات نامید چرا که اگر به دو مورد قبلی توجه و عنایت ویژه صورت گیرد ولی به این مورد کم توجهی شود نتیجه و فایده ای نخواهد داشت ، بلکه موجب از بین رفتن زحمات فرد می شود به این معنی که یک قاری قرآن کریم در برنامه ریزی روزانه خود باید وقت مناسبی را به این امر اختصاص دهد ولی متأسفانه برخی افراد برنامه دقیق و مشخصی نداشته و هروقت فرصتی پیش آید به تمرین می پردازند ، این عملکرد ، یا نشانه عدم اهمیت و توجه زیاد به مسئله قرائت قرآن کریم است و یا به نقش تمرین منظم و مستمر آگاهی ندارند ، که هر چه باشد نتیجه آن عدم پیشرفت مناسب می باشد .

یک قاری برای اینکه از صدایی پخته برخوردار شود باید در شبانه روز دو مرتبه تمرین داشته باشد مرتبه اول بعد از نماز صبح ، البته در این موقع به جهت عدم آمادگی حنجره برای تلاوت ، ابتدا ده دقیقه با روش تدویر و سپس به تمرین با روش تحقیق(صوت) بپردازد و مرتبه دوم نزدیک غروب و یا شب توصیه می شود ، تمرین منظم و مستمر به این معنی که هر روز دو مرتبه( هر چند به مقدار کم) تمرین صورت گیرد ، نه اینکه یک یا چند روز به تمرین زیاد بپردازد و چند روز اصلا تمرین نکند، که این نه تنها فایده ای برای صدا ندارد بلکه باعث ضرر و زیان برای آن می شود .

                          «نکات قابل ذکر در مورد تمرین در بخش دیگری گنجانده شده است»

اصطلاح لحن:

 اصطلاح لحن در رابطه با مقوله قرائت قرآن کریم به معنی «آهنگ، نغمه و به طور کلی حالاتی است که به صوت داده می شود». در رابطه با صوت ولحن می توان گفت که این دو مکمل یکدیگرند، به این معنی که اگر قاری قرآن کریم از صوت خوبی برخوردار باشد ولی در رابطه با لحن و به طور کلی ، رعایت آهنگ های قرآنی مشکل داشته باشد تلاوت او از زیبایی و جذابیت برخوردار نخواهد بود و نیز به عکس ، اگر در پیاده کردن الحان قرآنی توانایی لازم را داشته باشد ولی از صوت خوبی برخوردار نباشد باز هم تلاوت قاری جذابیت زیادی نخواهد داشت.

جهت درک بیشتر وابستگی صوت و لحن به این دو مثال توجه نمایید:

نسبت صوت به لحن را می توان همانند نسبت دست خطاط به قلم نی دانست، به این معنی که صوت را در حکم دست خطاط و لحن را در حکم قلم نی فرض کنیم، توضیح بیشتر اینکه هر چند ممکن است دست یک خطاط بر اثر تمرین زیاد ، پختگی لازم را داشته باشد ولی اگر قلم نی که خطاط به دست گرفته است مناسب نباشد نمی تواند خطی زیبا به رشته تحریر در آورد و نیز اگر قلم نی او مناسب باشد ولی دست بر اثر عدم تمرین و یا تمرین کم، پختگی لازم را نداشته باشد باز هم نمی تواند خطی زیبا بنویسد و یا می توانیم لحن را به قالب هایی که برای ساختن مجسمه های مختلف از آن ها استفاده می کنند تشبیه کنیم و صوت را به مواد مربوطه ، همان طور که قالب به مواد شکل می دهد، لحن هم به صدا شکل می دهد و آن را برای شنونده زیبا و جذاب می کند و گرنه صوت هر چند زیبا باشد ولی اگر از لحن مناسب برخوردار نباشد هیچ گاه برای شنونده جذابیت زیادی ندارد، همچنان که قلم نی و دست خطاط و نیز قالب و مواد مربوطه مکمل یکدیگرند، صوت و لحن نیز حکم این دو را دارند.

یک قاری همان قدر که به صوت اهمیت می دهد همان قدر ، چه بسا بیشتر ، به لحن نیز توجه داشته باشد و توجه و تقویت لحن به این است که در شروع تمرین از استماع یک تلاوت و بعد از مدتی از استماع تلاوت های استاد مورد نظر غفلت نورزد ، این در صورتی است که قاری در ابتدای راه باشد و یا در مرحله ای است که هنوز به نحو احسن نمی تواند سبک آن استاد را پیاده کند ، در غیر این صورت ( اگر می تواند بر اثر تمرین و تجربه بیشتر لحن اساتید مختلف را عملی کند) می تواند برای تقویت بیشتر لحن خود از نوارهای اساتید مختلف که از نظر سبک و آهنگ با هم هماهنگی دارند استفاده نماید، این امر تا زمانی که قاری بی نیاز از سبک های قاریان مصری شده و خود بتواند سبک از نوع تالیف را بوجود آورد باید عملی گردد ، در اینجا بد نیست به این مطلب اشاره کنیم که مقام معظم رهبری روی این مورد تکیه دارند که قاریان ایرانی تا آنجا باید پیشرفت کنند که از خود بتوانند سبکی جدید بوجود آورند و بتوانند خود را از قاریان مصری مغنی و بی نیاز ببینند که این بر اثر حداقل دوسه دهه تمرین و ممارست زیاد بوجود می آید.

در پایان این مبحث به شیوه تمرین عملی قرائت قرآن کریم ( یادگیری سبک های اساتید مصری) با نوار اشاره می کنیم، یک قاری مبتدی برای اینکه آهنگ های قرآنی را زودتر یاد گرفته و بتواند آن ها را عملی کند باید با شیوه خاصی تمرین نماید ( البته بعد از مشخص شدن سبک قاری مصری و نوار خاصی از آن با راهنمایی استاد) که این امر از دو راه امکان پذیر است.

 ۱- استماع زیاد نوارهای قاری مورد نظر، به این معنی که هر چه بیشتر این مورد عملی گردد زودتر ان آهنگ ها ملکه ذهن شده و به تدریج جایگزین آهنگ هایی می شود که تا به حال به صورت فارسی و یا با لحن عربی ولی به طور نامنظم در تلاوتمان عملی می کردیم.

 ۲- روش بعد که نتیجه و بازدهی آن نسبت به مورد قبلی خیلی بیشتر است و باید در طول روز وقت معین و مشخصی را به این شیوه اختصاص داد این است که ضبط و نوار مربوطه را آماده کرده ، به شیوه ذیل تمرین نماییم.

برای یادگیری لحن و آهنگ هر قسمتی که با یک نفس خوانده شده است ( مثلاً استعاذه، بسمله و . . .) اجرای مراحل ذیل هر کدام حداقل ۴ مرتبه پیشنهاد می گردد؛

۱- استماع نوار بدون زمزمه کردن.

۲- استماع نوار همراه با زمزمه کردن.

۳- استماع نوار و قرائت هم زمان ، با صدایی پایین تر از صدای قاری.

۴- استماع نوار و قرائت همزمان، هم صدا با نوار.

۵- استماع نوار و قرائت همزمان، با صدایی بالاتر از صدای قاری.

۶- قرائت همان قسمت بدون استماع نوار .

۷- برای مطمئن شدن از یادگیری لحن تمرین شده آن را بر روی آیه ی دیگر و یا قسمتی از آن آیه پیاده کرده، اگر توانستید آن را اجرا کنید ، طبیعتاً آن لحن ملکه شده و می توانید دنباله آیه را و یا آیه بعد راتمرین نمایید، در غیر این صورت باید مراحل فوق را مجدداً ولی با دفعات کمتر تمرین نمایید تا از ملکه شدن آن لحن اطمینان حاصل شود.

۸- بعد از تمرین یک چهارم نوار ، آنها را قرائت کرده و ضبط نمایید و سپس با استماع آن و مقایسه با تلاوت قاری ، اشکالات موجود را با تمرین بیشتر رفع کنید.

 

پیوست:

الف) در همه مراحل فوق به خصوص مراحل اولیه باید اضافه بر توجه به لحن ، به چگونگی رعایت قواعد تجوید نیز توجه داشته باشیم.

ب) اگر قبل از تمرین مراحل فوق ، آیات مربوطه را حفظ نمایید از نتیجه بهتری برخوردار خواهید شد.

ج) قبل از تمرین، جهت آشنایی با کلیات تلاوت، آن را چند مرتبه استماع نمایید.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه 31 خرداد1391ساعت 17:34  توسط احسان علیزاده  | 

نکاتی که در تمرین قرائت باید مورد توجه قرار گیرد: 

همانطور که قبلاً اشاره کردیم یک قاری باید طبق ضوابط و مقرراتی تمرین نماید، آنچه مربوط به این بحث می باشد که باید قبل وبعد از تمرین مورد توجه قرار گیرد به اختصار عبارتند از:

۱- با وضو بودن

۲- رو به قبله نشستن

۳- مؤدب نشستن در حضور قرآن

۴- حتی الامکان چهار زانو نشستن

۵- استفاده از قرآن مشخص همراه با ترجمه

۶- استفاده از رحل ( لوح)

۷-تمرین در زمان و مکان مشخص

۸- تمرکز حواس در حین تمرین

۹- عدم مزاحمت در حین تمرین برای اطرافیان

۱۰- گرم کردن حنجره ( یا با روش تدویر و یا صدای پایین خواندن(صوت) )

۱۱- عدم تمرین به هنگام ناراحتی صدا

۱۲- عدم تمرین به هنگام خسته شدن صدا

۱۳- مواظبت از حنجره بعد از تمرین

۱۴- حتی الامکان تمرین کردن به صورت گروهی

۱۵- عدم تمرین با شکم پر

۱۶- عدم تمرین بعد از بیدار شدن از خواب ( حداقل به فاصله ی نیم ساعت)

۱۷-شروع تمرین با پرده ی پایین و سپس افزایش تدریجی پردهء صوتی

۱۸- تنوع در تمرین:

الف) تمرین ارتفاع، بم ، تحریر و انعطاف صدا

ب) شروع ، اوج ، فرود

۱۹- ارزیابی تمرین و قرائت: این امر با بودن استاد و یا ضبط نوار در حین تمرین و ارائه آن به استاد جهت رفع اشکالات و راهنمایی میسر می شود.( به شما عزیزان علاقه مند به قرائت قرآن کریم توصیه ی برادرانه ای می کنم که اگر واقعاً به قرائت قرآن کریم علاقه مند هستید حتماً حضور مستمرتان را در جلسات قرائت شهر خود حفظ کنید)

۲۰- تمرین ازدیاد نفس: در پایان بحث  به سه روش که باعث ازدیاد نفس می شود اشاره ای می کنیم :

 الف) خواندن و تمرین زیاد: این مورد اضافه بر ازدیاد نفس به مرور زمان تارهای صوتی را قوی تر و نرمتر کرده و باعث پختگی و آمادگی بیشتر در صدا خواهد بود.

ب) تمرین کردن به صورت گروهی: به این ترتیب که یک آیه و یا قسمتی از آیه را انتخاب کرده و هر یک از افراد ،آن قسمت را تلاوت کنند و همزمان با تلاوت هریک ، زمان گرفته شود چون این شیوه ، حالت مسابقه و رقابت بین افراد بوجود می آورد ، هر یک سعی می کنند که قسمت بیشتری از آیه را قرائت کنند و زمان بیشتری را به تلاوت بپردازند ، در نتیجه بعد از مدتی خود افراد متوجه خواهند شد که نفس آنها بر اثر تمرین ها بیشتر شده است .

ج) ورزش کردن: ورزش هایی از قبیل پیاده روی ، کوه پیمایی، نرمش کردن ، طناب زدن و به خصوص شنا کردن ، شنا کردن به این معنی که زیر آب رفته و نفس خود را حبس کنیم و تا زمانی که می توانیم در زیر آب بمانیم . اگر بتوانیم در روز حداقل ۳۰دقیقه ، یک یا چند مورد از ورزش های مذکور را عملی کنیم بدون شک نقش به سزایی در ازدیاد نفس می تواند داشته باشد . با عملی کردن روش های مذکور و یا حتی یکی از آنها طبیعتاً به مرور زمان شش ها که هوا را در خود جای می دهند بزرگتر شده ، می توانند هوای بیشتری را در خود جا دهند ، ( همانند بادکنک که هر چه هوای بیشتری داخل آن شود بزرگتر می شود) در نتیجه قاری می تواند با نفس زیاد که لازمه یک تلاوت زیبا و جذاب است قرائت بهتری لز خود ارائه دهد.

<<با تشکر لطفاً در قسمت نظر بدهید در مورد این مطالب نظر خود را بگذارید>>

+ نوشته شده در  پنجشنبه 19 خرداد1390ساعت 16:34  توسط احسان علیزاده  |